МучIе мукьуйиъ нафттин лампайин Iекв лап рекIви угасе. Алттушу асирдин яIари Агъулаъ джалла хулариъ адавуй Iеквар, хурубал Iешкъ але инсан шад вейи гьеме тIубун лампайин Iекусра.

Гьемиштти дехIера Iу хатI хуруна фи хьунара ягIархьас кканвейи мебурис республикайин, совет хIуькуматин Iуьмурдиас. Те исаринхаб кIилин асир алттушуная. Вахттара джуре хьуне, дуламишдин шартIара. Хъучадархьа вахтт фацанас алучIай инсан тегIде ве, амма суварин Iуьмурдис, фидегьен гьалдин цIаевеларихъ хъучушучира, духIуба хьас дахи кевейдава.

Гьемисаъра ая джалла усариъ суман хабарарин майданар. Интернетра, хъара дуламишдис джалла джуре къуллай шартIара. Мебур айчира аме мисаъ духIуба давере курара. Мебур э тегIде дававелна, нуьхIуьбат-хIуьлмат ухIуб. Сакинвел аларгва мебурин акедарукьа кьасттарихъ ахъидихьубалди. Ке хIа джуревелра гьеме э шагьурдинра хIурин, хуппай инсанарихъди, табиIетихъди, гIедатарихъди хIуьлмат, гIилмин ягIарвел гьемишанра нуш э.

Китабна газит е яшарихъ е пешайихъ хъуттудурфуна ке идже илдешар хьуне гьер са инсандис. Ватандин ХIа дегIвин ветеран иде, зе хIадада Рамазан БицIимазаева агъаф и, фиштти хьучира газитив зе Iуьмурдиъ хIа мукь фаяф и пуна. ДегIвин чуьлдил ме хабар ирцIанди дегIвин Iуьмурдин зурба вакъиабурикес, хабди хабар ирцIанди гIунарин ирфарихъ къазамиш акьу агалкьунарихъас. Мисаъ ихьай вейи фронтовикарин тарихар, ихьайи шиирар, кинобурин, выставкабурин рецензибур, руцайи багу-кIиларихъас хабар джиркIенчугакьас. ДегIви ккиркIухаб зе хIадада кар аркьай хьуне колхозиъ хIуьппехъенвелди.

Ме газитари дегIви ккиркIу вегIдабури ппара шад аркьайи гьер курарин рекъерин агалкьунарилди, усттавеларин, гIилмин, хIурин магIишатин рекъериас. Ме мугьлат ий акедарукьа завук гъил кетас, варха портуниъ фи хабар айчин ягIархьас хIуьлин мурттра кехIей дагуна. ЦIае истребительдиъ учIуна завариъ сирнав йирхIас, хулаас кIилра кехIей аттдикIуна. Гьеме курар кIилди багъиш аркьай уйи са газити. Ме мугьлат ирцIанди ий мурад — матлабарихъас фикир акьас, ягIарвел гъушас, хъугъубна эхIттиб хъай шад хьас, кIилди дженгерна алучIубар Iекве хабчихишна иджвел бадалди, Iари са инсандин, са хIуькуматин ваъ, миллионарилди инсанаринра кIилди дуьньяйинра э пуна. Зас, журналисттис суман, цIуре газитин кIеджар лап хIа савкьат хIисаб э.

Тамашин макъалабур, учин ликIибан тагьара кехIей. Заголовокари — лозунгари Iари чиппин агубалди Iешкъ ирцIади и зурбавелна гьунарар агвар акьас. Хураттин Iекьулдиъ ун ихьай, ке гьава рекъ агвар аркьай, ягIа ме хатIулас ахтт алархьас хьес ахттигьар адартай. Миллатин газитиъ кар акьуб — ме вахттунин дусттвелдин суал э. са дакьикьайин арайиъ, гьава кар арайил акьубан лазимвел дава авереф, мин бина цIуппе акьуна уч ахьубан кар авадан акьуб э. Фас пучин, бицIи миллатарин чIаларис хIа пай вахттари газит ке цIуппе шавратI э. Гьеме суал Iари правилабурин кьайдабурихъасна лексемабурихъас дава. Ме кьайдабур Iуьмурдин рекъуьъ ишламиш акьас хьубра э, мебур мезуралди лазим идеттарихъди рукьас акьубра э, ме кардин усттавел хIуьтте акьубра э. Ме вегIдайира цIуппе акьуб кидавай гьер са инсанди учин ху чIал учин хабдин кегъархьая несилдихъди рукьас акьасра кIвалас гьатуна ккандава. Миллатин чIалахъас хьин гъургъучин, ху чIал гьер са миллатис тIабиIети учин ппаттайиас багъиш акьу ке багъри савкьат э! Ке цIуьппе, дериндиъ ая мерI э! Гьер са хизандин яхI э! Гьер са инсандин йиркIв э! ЙиркIуран дарман э! Дуьньяйил аядегьен чIаларин ахтармишарихъ хъуттурфугуна хьес аргва, ттиан исалдегьен джилин варттал гьерттин нугъатар кей хIисаб дивуная ери агъзурна са вершна гIуьфцIурна сад чIаларин джурабур. Мебурикес дуьньяйиъ ке ппара инсанари ишламиш аркьаттар наябур э пучин, мишттинттар са ягъцIур чIал ая. Ме чIаларилди хье саяратин хьибу пайунин Iу пай джемеIет гъургъаф хIисаб аркьа. ЯгIайин ягъас мебурикес хьибцIурна Iу чIал, са нугъатракегьей гIачидихьуна хIисаб дивая хье са бицIи Дагъусттандиъ. Гьелбетта ме миллатар ая бицIиттара хIаттара. Зе миллатин хе чIал агъул чIал э. Ул ачатугуна гьер са миллатин арайиъ учин чIалас зурба кьимат ая. Гьемиштти агъуларин миллатисра учин хе чIал ппара багьа э. ЧIал миллатин Iегв хIисаб э. Фас пучин, гьер са халкьдин учин чIалахъ хъуттурфуна, мебурин гIедатар, тIебеIетар, хасият ягIар акьас ве. Вахттар ккет твередегьен хе чIалас алтухъ фикир ирцIанди андава. Раккаригь гьучархьа бицIи шиниккваригI нагагьра кегьей хье чIалалди гъургъаф аргвайдава. Джаллабур гъургъай аве Iуьрус чIалалди. Авалдин вахттари миштти давуйи. Махьтабиди ушухаб и ягIарвереф Iуьрус чIал. Амма ягIар хьучира чаб чиппин арайиъ гъургъас ишламишра аркьайдавуйи. Зун фикир аркьа, удигь кIил акьуна гьаме захъас гъургъучира, ме кар асуллу идеф дадар-бабарилас э пуна. Эгена гьер са дадана баба учин хулаъ ая шиникквдис Iекьул йина, къадагъа алийина ме кардин иджвелна Iайвел ягIар акьучин, шиникквари фацанасе. Гьер са хизандин гIанаъ хе чIал багьа хьучин, кIилин миллатин арайиъра учин чIал багьа хьасе. ДехIела джалла миллатари са фиттихъра хъуттудурфуна учин хе чIал кьимат ягIай ухIуна кканде йиркIуралас гьадартай. Байирдиъ нае чIалалди гъургъучира, хулан гIанаъ хе чIал ишламиш акьуна кканде. ЧIал адавай миллатра ахьасттава. Хе чIал гулучин ява-яваштти миллатра гуланасе сасра милла тарихъай гIачахъуна. Алтухъ фикир хъадава инсандин хиял хьасе гьакIан гафар дала дава пуна. Амма гьер са гафунин мегIна ухIугуна э хье чIалра арайил амилгванф. Гьер са инсандин ахттилатин гъавурдиъра архьаф. Гьер са гафунин мегIна ухIуб кедавай, ме мегIна чиппин кегъархьай аме несиларихъди рукьас акьуб э хIа гьунар. Нагагь батIарди фикир акьучин, хе чIалан багьавелди э гьер са миллатин мерIера цIуппе аркьаф. Гьер инсандис учин хе чIал ягIагуна миллатин арайиъ нуьхIуьбатра ве, инсанарин чаб чиппин арайиъ хIуьлматра алтухъ ве. Хе чIалахъай хIа инсанари хьес ирцIанде чиппин Iекьул, гIедатар, гIилми. Чиппис чIал ягIагуна ахъаркьа мебури чиппис ягIа хIикатар, шиирар, авалдин ахттилатар, аркьа хье чIалан мегIнибур. Зас ппара кьабул ве учин чIалал йиркIв але инсанар. ЧIал ягIар акьас гIешкъ аяттар. Зе агъул чIал ппара ухьтан, ширин, зе йиркурас нуш чIал э. Бина хъая михъ хье сувар дегьен хIаф. Джигьилари джуре чIалар хьимуд ягIар акьучира, хе чIал мусра фадихьуна ккандава. Хе чIал фадихьуб инсандин ке хIа алчагъвеле. Хьин гьертти хье валадис хе чIал кканхьас, ягIархьас бицIи ами димари гебурис хе чIалалди хурай кканде. Гебурихъай хье чIалалди гъургъай кканде. Миштти хьучин валадис учин хе чIал ягIархьас ппара рехIетра хьасе. Хабди ява-яваштти хурас хъучикай кканде. Зас учис ппара Iайи кканве хурас «Агъуларин хIикатар» агъа дафттар. Ме дафттарик ацIуна тамашин хIикатар кея, тарихар кея. Агъуларин тарихдис ул йирхIучин ме ппара девлетлу э. Авалдин хаб Агъул райондилас алайшудегьен дегIвибур, ме халкьдил хIевалат хьудегьен гьер душманарин къушумар агугуна, йиркIурас зейдайи гIезабра ирцIанде. Джуре багулихъас йиркIв гьава ве. ГIезаб э мебурил ади Iуьшарихъас, зулумарихъас. Гьава э — мебурин зурбавелдихъас, хье бицIи халкьдин игитарихъас, ме гIезабар гъадивуна чиппин халкь ухIубахъас. Гьаме дегIвибур, хье агъул халкьдис агу загьматар, гIезабар, ме курарин шегьидар иде авалдин дараматар — хе чIал ухIубан рекъуьъ лап хIа вакилар э!

Алена Магомедова