Iуьрус чIалахъас
Северный Кавказ ке читин район хье хIа хIуькуматиъ. МисагI гIая йицIу субъект Федерацин, гисакес ерид национальны республикабур: Адыгеяр, Карачаево - Черкессар, Дагьустанар, Кабардино - Балкарар, Осетинар, Чеченар, Ингушар. Гьеме республикабур сасуман дава. Ке иджи аф хьалдис Кабардино-Балкария э. Авала перепись акьугуна Дагьустанди ауи ацIун миллатар Iурусар а э.
Iурусар Кавказил аф казачество хье хаб. Iурусарин колонизация хьунаф Кавказский дегIви киркугъилди. Iуьрусари ацIун цIе задар файдине чиппихай - письменность хьуне, государственность, шавурар хьуне.
Халдис Кавказил ая специфическая цивилизация. АцIуна миллатар айчира, дарсар мактабари ирцIанф Iуьрус чIалалди э. АцIунтарис чиппин чIал кIвалас вей. ХIукуматтис канхьуне национальный чIалар ягIараркьагъелди мактабари. Гишти хьуне двуязичийдин читинвел мактаби, са са мукьари трехязычия. Джалла титульный чIаларис Северный Кавказил йине государственный статус. Дарсар ирцIанде аве национальный чIаларилди. Ппара чиппин литература, фольклор, культура на история миллатин гIадатар, традициябур. Амма хIа пай мактабари дарсар ицIаф Iуьрус чIалалди.
ХIукуматтин чIал ягIар акьуб ке Iайи мегIна ае кар э образовательный ва культурный сфера цIуппе хьебас, ме ппара гьар чIалар ая полиэтнический хIукуматтиъ герек ягIар акьуб Iуьрус чIал, хIукуматти инсанарис йиная правабур ахтигьарар ишламиш акьас хьас. Iуьрус чIал проводник Iуьрусарин культурайин. Хъара батIарди Iуьрус чIал ягIар акьас хьас хIукуматти предпринимать акьуна кканде мерабур, ге ситуации иже аркьагъилди:
- ЯгIар акьуб Iуьрус чIал многонациональный районари.
- Национальный мактабари типология акьуб.
- Дузди пай акьуб Iуьрус чIалан национальный чIлан сяатар.
- ЦIее поколении китабар адихьуб - Iурус чIалан, джалла классарис.
- Координационный центр дахъуб.
Гьаге мероприятиябур акьуб координировать акьун канве федеральный проект "Iурус чIал".